Autisme zit niet aan de buitenkant.

Categories: Autisme, Gedrag, voor oudersPublished On: oktober 9th, 2026

“Maar je ziet er helemaal niet autistisch uit.”

Misschien heb je deze zin weleens gehoord. Of misschien herken je een andere situatie: je kind doet het op school eigenlijk goed, praat makkelijk met anderen en lijkt prima mee te kunnen komen. Thuis is het een ander verhaal. Na een drukke schooldag is je kind boos, verdrietig of helemaal op. Je vraagt je misschien af: waarom lukt het op school wel en thuis niet? Juist in zulke situaties is het belangrijk om verder te kijken dan wat je aan de buitenkant ziet.

Wat je ziet, vertelt niet altijd het hele verhaal

Autisme is niet altijd zichtbaar, zoals Bianca Toeps duidelijk laat zien in haar boek 'Maar je ziet er helemaal niet autistisch uit!'. Een kind kan bijvoorbeeld goed praten en meedoen in de klas, terwijl dit vanbinnen veel energie kost. Ook kan een kind zich sterk aanpassen aan de sociale verwachtingen van de omgeving. Het kijkt bijvoorbeeld goed naar hoe andere kinderen reageren en probeert dit gedrag over te nemen.

Aan de buitenkant kan het dan lijken alsof een kind zich gemakkelijk redt. Dat betekent echter niet dat een situatie ook daadwerkelijk gemakkelijk is. Een kind kan gedurende de dag veel moeite doen om mee te komen, sociale situaties te begrijpen en prikkels te verwerken. Wanneer het kind daarna thuiskomt, kan de opgebouwde spanning eruit komen.

Autisme ziet er bij ieder kind anders uit

Autisme kan zich bij ieder kind anders uiten. Het ene kind heeft veel behoefte aan structuur en duidelijkheid, terwijl een ander vooral moeite heeft met sociale situaties of snel overprikkeld raakt. Geluiden, licht en drukte kunnen bij kinderen met autisme veel intenser binnenkomen. Hierdoor kan een situatie die voor een ander heel normaal lijkt, voor een kind juist ontzettend veel zijn.

Denk bijvoorbeeld aan een druk klaslokaal, een volle speelplaats of een verjaardag met veel geluiden en mensen. Ook leuke gebeurtenissen kunnen veel energie kosten. Een kind kan een schoolreisje of kinderfeestje ontzettend leuk vinden en toch daarna behoefte hebben aan rust.

Wanneer een kind veel prikkels heeft gehad, kan dit op verschillende manieren zichtbaar worden. Het ene kind wordt boos of verdrietig, terwijl een ander zich juist terugtrekt of stil wordt. Sommige kinderen worden drukker of reageren sneller geïrriteerd. Daarom is het niet altijd gemakkelijk om aan gedrag te zien wat er precies aan de hand is.

Uit de wetenschap

De Intense World Theory van Markram en Markram (2010) biedt een mogelijke verklaring voor het feit dat mensen met autisme prikkels en informatie intens kunnen ervaren. De theorie gaat ervan uit dat bepaalde hersennetwerken sterker reageren, waardoor ervaringen overweldigend kunnen zijn.

Ook sociale situaties vragen energie

Naast prikkels kunnen sociale situaties lastig zijn. Een grapje, gezichtsuitdrukking of bepaalde opmerking kan anders worden geïnterpreteerd. Wat voor het ene kind vanzelfsprekend is, kan voor een ander extra uitleg vragen.

Een belangrijke theorie binnen het begrijpen van sociale communicatie is de theory of mind. Hiermee wordt het vermogen bedoeld om gedachten, gevoelens en intenties van anderen te begrijpen (Byom & Mutlu, 2013). Deze theorie biedt inzicht in bepaalde sociale processen, maar verklaart niet alle sociale kenmerken van autisme.

Het is belangrijk om niet automatisch te denken dat een kind met autisme geen gevoelens van anderen kan begrijpen. Soms communiceren mensen gewoon op verschillende manieren en is het voor beide kanten lastig om elkaar goed te begrijpen. Dit sluit aan bij het double empathy problem van Milton (2012). Hierbij wordt benadrukt dat communicatieproblemen tussen mensen met en zonder autisme niet alleen ontstaan door kenmerken van de persoon met autisme. Ook verschillen in communicatiestijl, verwachtingen en manieren van betekenis geven kunnen een rol spelen.

Wanneer een kind bijvoorbeeld niet reageert zoals je verwacht, kan het verleidelijk zijn om te denken dat het niet luistert of niet geïnteresseerd is. Maar misschien begrijpt het kind niet wat er precies wordt verwacht, of heeft het op dat moment al zoveel prikkels verwerkt dat er weinig ruimte over is voor een gesprek.

De vraag verandert dan van “Waarom doet mijn kind dit?” naar “Wat maakt deze situatie moeilijk voor mijn kind?”

Autisme is een spectrum

Het is belangrijk om niet te vergeten dat autisme een spectrum is. De kenmerken en ondersteuningsbehoeften verschillen per persoon. Wat voor het ene kind prettig en helpend is, hoeft voor een ander kind niet te werken. Dat geldt ook voor begeleiding en behandeling. Wanneer een bepaalde aanpak voor iemand niet heeft gewerkt, betekent dit niet automatisch dat deze aanpak voor iedere andere persoon met autisme ook niet werkt. Het vertelt vooral iets over de ervaring van die persoon.

Andersom geldt hetzelfde: een aanpak die bij het ene kind goed werkt, hoeft niet bij ieder ander kind te passen. Daarom is het belangrijk om niet alleen te kijken naar algemene kennis over autisme, maar ook naar het individuele kind. Wat heeft dit kind nodig? Welke situaties kosten veel energie? En wat helpt om de omgeving beter begrijpelijk en voorspelbaar te maken?

Wat kunnen ouders doen?

Het kan helpen om gedrag niet meteen te zien als onwil of ongehoorzaamheid, maar jezelf af te vragen:

“Wat probeert mijn kind duidelijk te maken?”

  • Luister naar wat je kind vertelt over prikkels en sociale situaties.
  • Geef duidelijkheid wanneer er iets verandert.
  • Bied ruimte om na een drukke dag tot rust te komen.
  • Vraag aan je kind wat kan helpen. Misschien heeft je kind behoefte aan extra uitleg, een rustige plek of meer tijd om aan een verandering te wennen.

Door hierover samen te praten, ontdek je steeds beter wat je kind nodig heeft. Daarbij hoeft niet iedere uitdaging te worden weggenomen. Het gaat erom dat je samen zoekt naar een manier waarop je kind de situatie beter begrijpt en ermee om kan gaan.

Soms begint beter begrijpen met een simpele vraag:

“Wat heeft mijn kind nodig om zich begrepen en prettig te voelen?”

Die vraag helpt ons om niet alleen te kijken naar gedrag, maar naar het kind achter het gedrag.

Over de auteur
Dit blog is geschreven door Miriam van Berkum, stagiaire orthopedagogiek bij Op Maat Diagnostiek & Behandeling.

Herken je dit bij je kind?

Twijfel je of er meer speelt, of wil je beter begrijpen wat je kind nodig heeft? Neem gerust contact met ons op. We denken graag met je mee.

Neem contact op

Bronnen

  • Byom, L. J., & Mutlu, B. (2013). Theory of mind: Mechanisms, methods, and new directions. Frontiers in Human Neuroscience, 7, 413. doi.org/10.3389/fnhum.2013.00413
  • Markram, K., & Markram, H. (2010). The Intense World Theory – a unifying theory of the neurobiology of autism. Frontiers in Human Neuroscience, 4, 224. doi.org/10.3389/fnhum.2010.00224
  • Milton, D. E. M. (2012). On the ontological status of autism: The ‘double empathy problem’. Disability & Society, 27(6), 883–887. doi.org/10.1080/09687599.2012.710008
  • Toeps, B. (2025). Maar je ziet er helemaal niet autistisch uit.Blossom Books Bold.